Çelik Karbon Kodları: St37 Demir İle S235 Aynı Şey Mi? (St52 ve S355 Analizi)

Türkiye demir-çelik sanayisinde ustaların ağzından düşmeyen iki kod vardır: "Ağabey bu profil St37 mi, yoksa ağır çelik St52 mi yapalım?"

Oysa modern bir gemi inşasında veya rüzgar türbini statik projesine baktığımızda St harflerini göremeyiz; yerine "S235JR", "S355J2" gibi daha karmaşık görünen harfler dizilmiştir. Bu isim karmaşıklığını ve alaşımların taşıma kapasitesini EN 10025 normlarıyla çözüyoruz.

St37 (DIN) = S235JR (EN): Temel Yapı Çeliği

Eski (Alman DIN) standardında "St" Stahl (Çelik) anlamına, "37" ise Çekme Dayanımının 37 kg/mm2 olduğuna işaret ederdi.

Avrupa Birliği standartlaştırması EN 10025 yasalaşınca isimler değişti. "St" yerine Structural'ın (Taşıyıcının) baş harfi S geldi. Yanındaki rakam ise çekme kopma değil, "MİNİMUM AKMA DAYANIMINI (Megapascal = MPa)" göstermeye başladı.

• S235 (St37): Akma dayanımı min 235 N/mm²'dir. Dükkan asma katları, hafif demir doğrama, bahçe çitleri gibi yerlerde satılan Siyah boyalı kutu profiller ve saçların %90'ı bu kalitedir. Kolay kıvrılır, rahat kaynak tutar ve piyasanın en ucuzuyudur.

St44 (DIN) = S275JR (EN): Orta Sıklet Taşıyıcı

S235 çeliğe kıyasla biraz daha karbon katılarak akma direnci 275 MPa seviyesine çıkarılmıştır. Eğer dev bir hangar yapmıyorsanız ama standart St37 profili bel verme tehlikesi (Sehim) taşıyorsa, profil et kalınlığını (Örn: 5mm) artırıp fiyatı pahalı hale getirmek yerine, et kalınlığını sabitutup alaşımı güçlendirirsiniz.

St52 (DIN) = S355JR (EN): Ağır Viyadük ve Makine Zırhı

Karbon oranı yüksek, içinde yoğun alaşım bulunan piyasanın en sert yapı çeliğidir. Akma dayanımı minimum 355 Mpa'dır (Yüksek sismik şoklara dahi kırılmadan eğilerek direnir.)

Bir ekskavatör (Kepçe) kovasından, rüzgar gülü kulelerine veya dünyanın en zorlu kışlarındaki okyanus viyadüklerine S355 kalitesi çakılır. Kalın levhaların Lazer ve Plazmada kesilip vinç tavan yolu ve köprü ayakları (NPI veya HEB Kirişler) yapıldığı alan St52 alanıdır.

Dikkat: S355 sert bir alaşımdır, pres makinelerinde "DKP Sac" gibi ince tencere kaputu şeklinde BÜKÜLEMEZ. Kalıp kırar veya çatlatır.

Sondaki O Gizemli Harfler: JR, J0, J2 Neyi İfade Eder?

S235'in yanına bazen "JR" eklenir. S235JR. Bu J harfleri darbe testini (Charpy V-notch Darbe Deneyi) ifade eder. Yani siz o çeliği kışın Sibirya soğuğunda donduğunda bir yere vurduğunuzda cam gibi "çat edip" parçalanacak mı, yoksa şoku emebilecek mi?

• JR: Oda sıcaklığında (20°C) asgari 27 Joule enerji emer. (Türkiye iklimi ve standart yapılarındaki tüm çelikler JR garantilidir).
• J0: Oda sıcaklığından ziyade "0 Derece (Buzlanma sıcaklığında)" darbe garantisi verir. Soğuk gıda depolarının tavan direklerinde vs. istenir.
• J2: -20°C gibi ekstrem donuklarda darbe garantisi. Açık deniz kış köprüleri veya soğuk dağ iklimi otoyol destek sacları (Örnek Yekpare Sac Kesimleri).